Các Đơn Vị Trong CSS: Hướng Dẫn Toàn Diện px, em, rem, %, vh

Khi làm việc với CSS, việc chọn đúng các đơn vị trong CSS là một trong những quyết định nền tảng nhất. Một lựa chọn sai có thể khiến giao diện của bạn trở nên cứng nhắc, khó bảo trì và kém thân thiện trên các thiết bị khác nhau. Trong bài viết này, WiWeb sẽ cùng bạn tìm hiểu sâu về từng loại đơn vị, từ px quen thuộc đến rem, %, vh linh hoạt, giúp bạn làm chủ nghệ thuật xây dựng layout responsive một cách dễ dàng.

Tại sao việc lựa chọn đúng đơn vị trong CSS lại quan trọng?

Bạn có bao giờ tự hỏi tại sao một website trông tuyệt đẹp trên màn hình lớn nhưng lại vỡ nát trên điện thoại không? Một trong những thủ phạm chính thường là do lựa chọn sai đơn vị đo lường trong CSS.

Đây không chỉ là câu chuyện về kích thước. Việc chọn đúng đơn vị ảnh hưởng trực tiếp đến 3 yếu tố cốt lõi của một trang web hiện đại:

• Tính linh hoạt (Responsiveness): Các đơn vị tương đối như rem hay % cho phép layout của bạn co giãn và thích ứng mượt mà theo kích thước màn hình. Ngược lại, việc lạm dụng các đơn vị cố định như px có thể tạo ra các thành phần cứng nhắc, không tự điều chỉnh được.
• Khả năng tiếp cận (Accessibility): Một số người dùng cần tăng kích thước chữ mặc định của trình duyệt để đọc dễ hơn. Các đơn vị như rem và em sẽ tôn trọng cài đặt này, giúp toàn bộ giao diện của bạn được phóng to một cách cân đối. Trong khi đó, px sẽ giữ nguyên kích thước, có thể làm hỏng trải nghiệm của người dùng.
• Khả năng bảo trì (Maintainability): Khi bạn xây dựng một hệ thống thiết kế nhất quán dựa trên các đơn vị tương đối, việc cập nhật trở nên vô cùng đơn giản. Bạn chỉ cần thay đổi một giá trị gốc (ví dụ: font-size của thẻ html), và toàn bộ giao diện từ cỡ chữ đến khoảng cách sẽ tự động điều chỉnh theo. Thật tiện lợi phải không?

Phân loại các đơn vị trong CSS

Trong CSS, chúng ta có thể chia các đơn vị đo lường thành hai gia đình lớn: Tuyệt đối và Tương đối. Hiểu rõ sự khác biệt giữa chúng là bước đầu tiên để sử dụng chúng một cách hiệu quả.

Đơn vị Tuyệt đối (Absolute Units)

Đơn vị tuyệt đối trong CSS là những đơn vị có kích thước cố định, không thay đổi và không phụ thuộc vào bất kỳ yếu tố nào khác. Hãy tưởng tượng chúng giống như một cây thước kẻ. Một centimet luôn là một centimet, dù bạn đặt nó ở đâu.

Các đơn vị này bao gồm px, pt, cm, in… Chúng mang lại sự chính xác đến từng pixel, nhưng cũng chính vì thế mà chúng thiếu đi sự linh hoạt cần thiết cho các màn hình có kích thước đa dạng.

Đơn vị Tương đối (Relative Units)

Ngược lại, đơn vị tương đối trong CSS lại cực kỳ linh hoạt. Kích thước của chúng được xác định dựa trên một giá trị khác, ví dụ như kích thước của phần tử cha hoặc kích thước của khung nhìn (viewport).

Đây chính là chìa khóa vàng cho responsive design units. Các đơn vị như em, rem, %, vh, vw cho phép các thành phần trên trang web của bạn có mối quan hệ tương quan với nhau, tạo ra một tổng thể hài hòa và co giãn mượt mà. Khi một giá trị gốc thay đổi, các yếu tố phụ thuộc cũng tự động thay đổi theo.

Nhóm Đơn vị Tuyệt đối

Mặc dù các đơn vị tương đối đang là xu hướng, đơn vị tuyệt đối vẫn có chỗ đứng riêng và cực kỳ hữu ích trong một số trường hợp cụ thể. Cùng WiWeb tìm hiểu kỹ hơn nhé.

Đơn vị PX trong CSS

Pixel, hay px, là đơn vị tuyệt đối phổ biến nhất. Về mặt kỹ thuật, 1px tương ứng với một điểm ảnh trên màn hình hiển thị. Nó dễ hiểu, dễ sử dụng và mang lại khả năng kiểm soát tuyệt đối về mặt hình ảnh.

Trong quá khứ, px là đơn vị thống trị. Tuy nhiên, trong kỷ nguyên của thiết kế responsive, nó đã bộc lộ nhược điểm lớn là sự cứng nhắc. Một phần tử có width: 300px sẽ luôn rộng 300px, dù màn hình của bạn rộng 1920px hay chỉ 360px.

Các đơn vị khác (pt, cm, in)

Ngoài px, bạn cũng có thể bắt gặp các đơn vị vật lý khác như:

• pt (points): Thường dùng trong in ấn, 1 inch = 72pt.
• cm (centimeters), mm (millimeters), in (inches): Đây là các đơn vị đo lường vật lý quen thuộc.

Tại sao chúng ít phổ biến trên web? Vì màn hình không có kích thước vật lý cố định và mật độ điểm ảnh (DPI) cũng khác nhau giữa các thiết bị. Do đó, các đơn vị này phù hợp hơn cho việc định dạng trang để in (@media print) thay vì hiển thị trên màn hình.

Nhóm Đơn vị Tương đối

Đây là nhóm đơn vị mà bất kỳ nhà phát triển web hiện đại nào cũng cần phải nắm vững. Chúng mang lại sự linh hoạt và khả năng thích ứng tuyệt vời cho website của bạn.

Đơn vị EM

Đơn vị em có kích thước bằng với font-size của phần tử cha trực tiếp chứa nó. Ví dụ, nếu một <div> có font-size: 16px, thì bên trong <div> đó, 1em sẽ tương đương 16px.

.parent {
  font-size: 20px;
}
.child {
  font-size: 1.5em; /* Kết quả: 20px * 1.5 = 30px */
}

Điểm phức tạp của em là hiệu ứng “lồng vào nhau” (compounding). Nếu các phần tử dùng em lồng sâu vào nhau, việc tính toán kích thước cuối cùng có thể trở nên rất rối rắm.

Đơn vị REM (Root EM)

Đơn vị rem và em thường được đặt lên bàn cân so sánh, và rem ra đời để giải quyết chính vấn đề của em. rem luôn lấy font-size của phần tử gốc (thẻ <html>) làm chuẩn. Kích thước mặc định của trình duyệt thường là 16px.

html {
  font-size: 16px; /* Đây là gốc */
}
h1 {
  font-size: 2rem; /* Kết quả: 16px * 2 = 32px */
}
p {
  font-size: 1rem; /* Kết quả: 16px * 1 = 16px */
}

Với rem, bạn có một hệ quy chiếu nhất quán và dễ đoán trên toàn bộ trang web, dù phần tử được đặt ở đâu.

Đơn vị Phần trăm (%)

Đơn vị % có lẽ đã quá quen thuộc. Nó tính toán kích thước dựa trên một thuộc tính tương ứng của khối chứa nó. Ví dụ, width: 50% nghĩa là phần tử sẽ có chiều rộng bằng một nửa chiều rộng của phần tử cha.

Đây là đơn vị hoàn hảo để tạo các layout dạng lưới (grid) và các cột có chiều rộng linh hoạt.

Đơn vị Viewport (vh, vw, vmin, vmax)

Đơn vị vh vw trong CSS cho phép bạn định kích thước các phần tử dựa trên kích thước của khung nhìn (viewport – phần cửa sổ trình duyệt mà người dùng nhìn thấy).

• 1vh = 1% chiều cao của viewport.
• 1vw = 1% chiều rộng của viewport.
• vmin = 1% của chiều nhỏ hơn (cao hoặc rộng).
• vmax = 1% của chiều lớn hơn (cao hoặc rộng).

Một ứng dụng kinh điển là tạo một banner chiếm toàn bộ chiều cao màn hình: height: 100vh;.

So sánh PX, EM và REM

Việc tranh luận về sự khác nhau giữa px em rem luôn là một chủ đề nóng. Sự thật là không có đơn vị nào “tốt nhất” một cách tuyệt đối. Lựa chọn tối ưu phụ thuộc vào ngữ cảnh và mục đích sử dụng của bạn.

Sự khác nhau giữa REM và EM

Điểm khác biệt cốt lõi nằm ở nguồn tham chiếu:

• EM: Lấy font-size của phần tử cha trực tiếp làm mốc. Điều này hữu ích khi bạn muốn một thành phần (ví dụ: icon) tự động thay đổi kích thước theo cỡ chữ của khối chứa nó.
• REM: Luôn lấy font-size của phần tử gốc (<html>) làm mốc. Điều này tạo ra một hệ thống nhất quán, dễ dự đoán, lý tưởng cho việc xây dựng một giao diện có thể thay đổi tỷ lệ tổng thể.

Nói đơn giản: Dùng em cho các điều chỉnh cục bộ, dùng rem cho các quy tắc toàn cục.

So sánh PX và REM

Đây là cuộc đối đầu giữa hai trường phái thiết kế:

• PX (Cố định): Mang lại sự chính xác tuyệt đối. Một phần tử 16px sẽ luôn là 16px. Điều này rất tốt cho những thứ bạn không muốn thay đổi kích thước, như đường viền (border). Tuy nhiên, nó lại không thân thiện với khả năng tiếp cận (accessibility) khi người dùng muốn tự điều chỉnh cỡ chữ trình duyệt.
• REM (Linh hoạt): Kích thước của nó phụ thuộc vào font-size gốc. Nếu người dùng tăng cỡ chữ mặc định của trình duyệt từ 16px lên 20px, một phần tử có font-size: 2rem sẽ tự động tăng từ 32px lên 40px. Điều này tạo ra trải nghiệm người dùng tốt hơn rất nhiều.

Trong phát triển web hiện đại, xu hướng rõ ràng là ưu tiên sự linh hoạt của rem cho hầu hết các thuộc tính kích thước.

Khi nào nên dùng đơn vị nào trong CSS?

Được rồi, lý thuyết là vậy. Nhưng trong thực tế, chúng ta nên kết hợp các đơn vị này như thế nào? WiWeb gợi ý cho bạn một số quy tắc thực tiễn sau:

Khi nào nên dùng REM?

REM là lựa chọn hàng đầu cho hầu hết các thuộc tính liên quan đến khả năng mở rộng của giao diện.

• font-size: Luôn ưu tiên dùng rem cho cỡ chữ để đảm bảo tính tiếp cận.
• padding, margin: Dùng rem giúp khoảng cách giữa các phần tử co giãn đồng bộ với cỡ chữ, duy trì nhịp điệu thị giác của thiết kế.
• width, height trên các component: Khi bạn muốn kích thước của một nút bấm hay một card thay đổi theo tỷ lệ chung của trang web.

Khi nào nên dùng PX?

PX vẫn rất hữu ích cho những thứ bạn muốn giữ cố định, không bị ảnh hưởng bởi sự thay đổi của các yếu tố khác.

• border: Một đường viền 1px nên luôn mỏng và sắc nét. border: 1px solid #000; là một quy tắc kinh điển.
• box-shadow: Các giá trị offset của bóng đổ thường rất nhỏ và cần sự chính xác tuyệt đối.
• Các thành phần có kích thước không thể thay đổi: Ví dụ một icon nhỏ hoặc một dải phân cách có chiều cao cố định.

Khi nào nên dùng % và Viewport Units?

Đây là những đơn vị dành riêng cho việc xây dựng bố cục.

• %: Là lựa chọn số một khi định nghĩa chiều rộng của các cột trong một layout dạng lưới (grid layout). Ví dụ: một sidebar rộng 30% và nội dung chính rộng 70%.
• vh, vw: Sử dụng khi bạn muốn một thành phần chiếm một tỷ lệ nhất định so với màn hình trình duyệt. Ví dụ phổ biến nhất là tạo các section toàn màn hình (height: 100vh) hoặc các hiệu ứng typographic ấn tượng.

Lời kết

Việc lựa chọn đơn vị trong CSS không có câu trả lời duy nhất đúng hay sai. Sức mạnh thực sự nằm ở việc hiểu rõ bản chất của từng loại và kết hợp chúng một cách thông minh để tạo ra những giao diện vừa đẹp mắt, vừa linh hoạt và dễ tiếp cận.

Hãy ghi nhớ quy tắc đơn giản này: bắt đầu với REM cho phần lớn các yếu tố có thể thay đổi tỷ lệ, sử dụng PX cho những chi tiết cần độ chính xác cố định, và dùng % cùng các đơn vị viewport để xây dựng cấu trúc layout.

Bạn thấy đơn vị nào là ‘chân ái’ của mình trong các dự án? Hãy chia sẻ kinh nghiệm của bạn ở phần bình luận nhé!

Nếu bạn đang tìm kiếm một đối tác thiết kế website chuyên nghiệp, tối ưu cho mọi thiết bị, đừng ngần ngại liên hệ với WiWeb. Chúng tôi luôn sẵn sàng đồng hành cùng bạn.