DNS là gì? Giải thích từ A-Z cách hoạt động & chức năng

Bạn có bao giờ thắc mắc DNS là gì và tại sao nó lại quan trọng đến vậy không? Hàng ngày, chúng ta gõ những tên miền như wiweb.vn để lướt web một cách dễ dàng. Đằng sau sự tiện lợi đó là một hệ thống hùng mạnh hoạt động không ngừng nghỉ. Trong bài viết này, WiWeb sẽ cùng bạn tìm hiểu từ A-Z về DNS, cách nó hoạt động, và làm thế nào để bạn có thể tối ưu nó cho một trải nghiệm Internet nhanh và an toàn hơn.

Giới thiệu về DNS

DNS là gì?

Hãy tưởng tượng Internet là một thành phố khổng lồ và mỗi website là một ngôi nhà. Để đến thăm nhà ai đó, bạn cần địa chỉ cụ thể của họ (ví dụ: số 123, đường ABC). Tương tự, mỗi website trên Internet cũng có một địa chỉ duy nhất gọi là địa chỉ IP (ví dụ: 192.168.1.1). Vấn đề là, con người chúng ta rất khó để nhớ những dãy số phức tạp này.

Đây chính là lúc DNS (Domain Name System), hay hệ thống phân giải tên miền, phát huy tác dụng. DNS hoạt động như một cuốn danh bạ khổng lồ cho Internet. Thay vì phải nhớ địa chỉ IP, bạn chỉ cần nhớ tên miền dễ gần như google.com hay wiweb.vn. DNS sẽ tự động “tra cứu” và dịch tên miền này thành địa chỉ IP tương ứng để trình duyệt của bạn có thể kết nối đến đúng website.

Chức năng và vai trò chính của DNS

Nói một cách ngắn gọn, chức năng của DNS là cầu nối giữa con người và máy móc. Nếu không có DNS, mỗi lần muốn vào một trang web, bạn sẽ phải nhập một dãy số IP dài ngoằng. Vai trò của nó không chỉ dừng lại ở đó, DNS còn là nền tảng cho sự vận hành trơn tru của Internet với các nhiệm vụ chính:

• Dịch tên miền: Đây là vai trò cốt lõi. Nó chuyển đổi tên miền (hostname) mà con người đọc được thành địa chỉ IP mà máy tính hiểu được.
• Phân phối tải: DNS có thể hướng người dùng đến các máy chủ khác nhau cho cùng một trang web. Điều này giúp cân bằng lưu lượng truy cập, đảm bảo website không bị quá tải.
• Định tuyến email: Khi bạn gửi email đến một địa chỉ (ví dụ: hello@example.com), hệ thống email sẽ dùng DNS để tìm máy chủ mail chịu trách nhiệm cho tên miền example.com và gửi thư đến đó.
• Tăng tính linh hoạt: Khi một website thay đổi nhà cung cấp hosting (và do đó thay đổi địa chỉ IP), chủ sở hữu chỉ cần cập nhật bản ghi DNS. Người dùng vẫn truy cập bằng tên miền cũ mà không hề hay biết sự thay đổi ở phía sau.

Cách thức hoạt động của DNS

Nghe có vẻ phức tạp, nhưng cách hoạt động của DNS thực chất là một quy trình truy vấn thông tin gồm 4 bước diễn ra trong tích tắc. Hãy cùng WiWeb theo dõi hành trình của một yêu cầu, từ lúc bạn gõ tên miền vào trình duyệt cho đến khi trang web hiện ra nhé.

Bước 1: DNS Recursor (Máy chủ đệ quy)

Đây là trạm dừng đầu tiên. DNS Recursor (hay DNS Resolver) thường được cung cấp bởi nhà mạng Internet (ISP) của bạn. Khi bạn gõ wiweb.vn, yêu cầu sẽ được gửi đến máy chủ này. Nó giống như một người thủ thư mẫn cán, nhận yêu cầu và có trách nhiệm đi hỏi các máy chủ khác để tìm ra câu trả lời cuối cùng cho bạn.

Bước 2: Root Name Server (Máy chủ tên miền gốc)

Nếu DNS Recursor không có câu trả lời sẵn trong bộ nhớ đệm (cache), nó sẽ hỏi Root Name Server. Đây là cấp cao nhất trong hệ thống phân cấp DNS. Có 13 cụm máy chủ gốc trên toàn cầu. Máy chủ gốc không biết địa chỉ IP của wiweb.vn nhưng nó biết ai quản lý đuôi .vn. Nó sẽ chỉ đường cho Recursor đến trạm tiếp theo.

Bước 3: TLD Name Server (Máy chủ tên miền cấp cao)

TLD là viết tắt của Top-Level Domain (tên miền cấp cao nhất) như .com, .net, .org, và .vn. TLD Name Server quản lý thông tin cho tất cả các tên miền có cùng một đuôi. Trong ví dụ này, máy chủ TLD của .vn sẽ nhận yêu cầu. Nó vẫn chưa biết địa chỉ IP của wiweb.vn, nhưng nó biết chính xác máy chủ DNS nào chịu trách nhiệm cho tên miền này. Và nó lại chỉ đường cho Recursor.

Bước 4: Authoritative Name Server (Máy chủ tên miền có thẩm quyền)

Đây là trạm cuối cùng và là nơi lưu giữ câu trả lời chính xác. Authoritative Name Server là máy chủ chứa thông tin DNS cuối cùng của tên miền wiweb.vn. Nó sẽ trả về địa chỉ IP chính xác cho DNS Recursor. Cuối cùng, DNS Recursor gửi địa chỉ IP này lại cho trình duyệt của bạn. Trình duyệt sau đó sử dụng IP này để kết nối và tải trang web. Toàn bộ quá trình diễn ra chỉ trong vài mili giây!

Các loại bản ghi DNS (DNS Records) phổ biến nhất

Bên trong Authoritative Name Server, thông tin về một tên miền được lưu trữ dưới dạng các bản ghi DNS (DNS Records). Mỗi loại bản ghi có một chức năng riêng. Bạn có thể hình dung chúng như các mục khác nhau trong một danh bạ: một mục cho số điện thoại, một mục cho địa chỉ nhà, một mục cho email. Dưới đây là những loại bản ghi phổ biến nhất:

• A Record (Address Record): Đây là bản ghi cơ bản và quan trọng nhất. Nó trỏ một tên miền (ví dụ: wiweb.vn) đến một địa chỉ IPv4 (ví dụ: 103.179.173.34).
• CNAME Record (Canonical Name Record): Bản ghi này được dùng để tạo một “biệt danh” cho một tên miền. Nó trỏ một tên miền này sang một tên miền khác. Ví dụ, bạn có thể cấu hình blog.wiweb.vn trỏ đến wiweb.vn.
• MX Record (Mail Exchange Record): Rất quan trọng cho dịch vụ email. Bản ghi này xác định máy chủ email nào chịu trách nhiệm nhận thư cho một tên miền. Ví dụ, nó chỉ định rằng email gửi đến @wiweb.vn sẽ được xử lý bởi máy chủ của Google Workspace.
• TXT Record (Text Record): Cho phép bạn lưu trữ thông tin dạng văn bản. Nó thường được sử dụng cho các mục đích xác thực, chẳng hạn như chứng minh bạn sở hữu một tên miền với các dịch vụ của Google hoặc Microsoft.
• NS Record (Name Server Record): Bản ghi này cho biết máy chủ tên miền (Authoritative Name Server) nào chứa các bản ghi DNS cho một tên miền. Nó đóng vai trò chỉ đường trong quá trình truy vấn DNS.

Lý do và lợi ích khi thay đổi DNS

Thông thường, máy tính của bạn sẽ tự động sử dụng máy chủ DNS của nhà cung cấp dịch vụ Internet (ISP). Tuy nhiên, việc thay đổi DNS sang các máy chủ công cộng uy tín có thể mang lại nhiều lợi ích bất ngờ. Vậy có nên đổi DNS không? Câu trả lời là có, nếu bạn muốn cải thiện trải nghiệm Internet của mình.

Tăng tốc độ truy cập Internet

Máy chủ DNS của nhà mạng đôi khi bị quá tải hoặc không được tối ưu. Các dịch vụ DNS công cộng như của Cloudflare hay Google thường có hạ tầng mạnh mẽ, được phân bổ toàn cầu. Điều này giúp giảm thời gian phản hồi truy vấn, khiến việc tải trang web có cảm giác nhanh hơn một chút.

Tăng cường bảo mật và chặn nội dung độc hại

Đây là một lợi ích rất lớn. Nhiều nhà cung cấp DNS công cộng tích hợp các tính năng bảo mật. Họ duy trì danh sách các trang web lừa đảo (phishing), chứa mã độc. Khi bạn cố truy cập vào một trang web nguy hiểm, máy chủ DNS sẽ chặn kết nối đó và bảo vệ bạn.

Vượt qua các rào cản truy cập (Tường lửa)

Đôi khi, một số trang web bị chặn bởi nhà mạng hoặc tường lửa của công ty. Thay đổi DNS có thể là một cách đơn giản để vượt qua những rào cản này và truy cập vào nội dung bạn cần. Tuy nhiên, hãy lưu ý rằng cách này không phải lúc nào cũng hiệu quả với các phương pháp chặn phức tạp hơn.

Cải thiện độ ổn định của kết nối mạng

Các máy chủ DNS công cộng lớn thường có độ tin cậy và thời gian hoạt động (uptime) rất cao. Nếu DNS của nhà mạng gặp sự cố, bạn có thể không truy cập được Internet. Sử dụng một DNS công cộng uy tín sẽ giúp kết nối của bạn ổn định hơn, giảm thiểu nguy cơ gián đoạn.

Hướng dẫn chi tiết cách thay đổi DNS trên máy tính

Bạn đã thấy được lợi ích và muốn thử? Việc thay đổi DNS trên máy tính rất đơn giản. WiWeb sẽ hướng dẫn bạn chi tiết cho cả hai hệ điều hành phổ biến là Windows và macOS.

Cách đổi DNS trên Windows 11 / 10

Các bước thực hiện trên Windows 10 và 11 khá tương đồng.

1. Nhấn phím Windows, gõ Control Panel và mở nó.
2. Chọn Network and Internet, sau đó chọn Network and Sharing Center.
3. Ở menu bên trái, nhấp vào Change adapter settings.
4. Chuột phải vào kết nối mạng bạn đang dùng (thường là Wi-Fi hoặc Ethernet) và chọn Properties.
5. Trong danh sách, tìm và chọn Internet Protocol Version 4 (TCP/IPv4), sau đó nhấn nút Properties.
6. Trong cửa sổ mới, chọn mục Use the following DNS server addresses.
7. Nhập địa chỉ DNS bạn muốn dùng vào hai ô Preferred DNS server và Alternate DNS server. Ví dụ, để dùng DNS Google, bạn nhập 8.8.8.8 và 8.8.4.4.
8. Nhấn OK để lưu lại là xong!

Cách đổi DNS trên macOS

Trên macOS, các bước cũng rất trực quan.

1. Nhấp vào biểu tượng Apple ở góc trên bên trái màn hình và chọn System Settings (hoặc System Preferences trên phiên bản cũ).
2. Tìm và chọn mục Network.
3. Chọn kết nối mạng đang hoạt động của bạn (Wi-Fi hoặc Ethernet) ở danh sách bên trái, sau đó nhấn nút Details… (hoặc Advanced…).
4. Chuyển sang tab DNS.
5. Nhấn vào dấu + ở dưới khung DNS Servers để thêm địa chỉ DNS mới. Ví dụ, nhập 1.1.1.1.
6. Nhấn dấu + một lần nữa để thêm DNS dự phòng, ví dụ 1.0.0.1.
7. Nhấn OK và sau đó Apply để lưu thay đổi.

Danh sách các DNS Server công cộng nhanh và an toàn nhất hiện nay

Nếu bạn đã quyết định thay đổi, đây là một vài máy chủ DNS công cộng uy tín và phổ biến mà WiWeb gợi ý. Bạn có thể chọn một trong số chúng để bắt đầu.

Cloudflare DNS (1.1.1.1): DNS 1.1.1.1 là của ai và có nhanh không?

DNS 1.1.1.1 là dịch vụ của Cloudflare, một công ty hàng đầu về hạ tầng và bảo mật Internet. Họ cam kết về tốc độ và quyền riêng tư, hứa không ghi lại lịch sử truy vấn của người dùng. Đây được coi là một trong những dịch vụ DNS nhanh nhất hiện nay.

• Preferred DNS: 1.1.1.1
• Alternate DNS: 1.0.0.1

Google Public DNS (8.8.8.8): Sử dụng DNS 8.8.8.8 có an toàn không?

DNS Google (8.8.8.8) là một trong những dịch vụ DNS công cộng lâu đời và đáng tin cậy nhất. Nó được vận hành bởi Google, đảm bảo độ ổn định và bảo mật cao. Việc sử dụng DNS 8.8.8.8 là hoàn toàn an toàn và giúp bảo vệ bạn khỏi một số mối đe dọa trên mạng.

• Preferred DNS: 8.8.8.8
• Alternate DNS: 8.8.4.4

OpenDNS: Lựa chọn tin cậy cho gia đình

OpenDNS (nay thuộc sở hữu của Cisco) nổi bật với các tính năng lọc nội dung. Đây là lựa chọn tuyệt vời cho các gia đình muốn chặn các trang web không phù hợp với trẻ em. Dịch vụ này cũng cung cấp khả năng chống lừa đảo hiệu quả.

• Preferred DNS: 208.67.222.222
• Alternate DNS: 208.67.220.220

Bảng so sánh: DNS nào là nhanh nhất hiện nay?

Tốc độ DNS có thể thay đổi tùy thuộc vào vị trí địa lý và nhà mạng của bạn. Tuy nhiên, đây là bảng so sánh tổng quan để bạn tham khảo:

Lời kết

Qua bài viết này, WiWeb hy vọng bạn đã có một cái nhìn rõ ràng và toàn diện về DNS là gì. Nó không chỉ là một thuật ngữ kỹ thuật khô khan, mà là một phần không thể thiếu, giúp Internet trở nên thân thiện và dễ sử dụng hơn. Việc hiểu và tùy chỉnh DNS cũng là một cách đơn giản để bạn kiểm soát và cải thiện trải nghiệm trực tuyến của mình.

Bạn thấy đấy, DNS không hề phức tạp phải không? Bạn có câu hỏi nào khác về chức năng của DNS hoặc muốn chia sẻ kinh nghiệm sử dụng DNS của mình không? Hãy để lại bình luận bên dưới nhé!

Và nếu bạn đang tìm kiếm một đối tác tin cậy để xây dựng website chuyên nghiệp, tối ưu từ nền tảng, WiWeb luôn sẵn sàng đồng hành. Liên hệ với chúng tôi ngay hôm nay để được tư vấn nhé!