Mỗi khi bạn lướt web, có một “người hùng” thầm lặng đang làm việc không ngừng nghỉ. Vậy người hùng đó, hay Web Server là gì? Hiểu đơn giản, đây chính là trái tim của mọi website, nơi lưu trữ và gửi dữ liệu đến trình duyệt của bạn. Hãy cùng WiWeb tìm hiểu từ A-Z về máy chủ web, cách nó hoạt động và vai trò không thể thiếu của nó trong việc vận hành internet nhé.
Web Server là gì?
Khi nghe đến Web Server (hay máy chủ web), nhiều người thường hình dung ra một thứ gì đó rất phức tạp. Nhưng thực chất, bạn có thể hiểu nó qua hai khía cạnh cực kỳ đơn giản: phần cứng và phần mềm. Cả hai yếu tố này kết hợp lại để tạo thành một cỗ máy hoàn chỉnh, giúp website của bạn hoạt động.
Phần cứng (Hardware)
Về mặt phần cứng, Web Server là một chiếc máy tính vật lý. Nhưng đây không phải là chiếc máy tính thông thường bạn dùng hàng ngày. Nó là một cỗ máy siêu mạnh mẽ với:
- CPU (Bộ xử lý) tốc độ cao để xử lý hàng trăm, hàng ngàn yêu cầu cùng lúc.
- RAM (Bộ nhớ) dung lượng lớn để lưu trữ dữ liệu tạm thời và tăng tốc độ truy xuất.
- Ổ cứng (Lưu trữ) chuyên dụng (thường là SSD) để chứa tất cả các tệp của website, từ mã nguồn, hình ảnh, video đến cơ sở dữ liệu.
Máy chủ vật lý này luôn được kết nối với internet 24/7. Nó được đặt trong các trung tâm dữ liệu (Data Center) chuyên nghiệp để đảm bảo hoạt động ổn định và an toàn.
Phần mềm (Software)
Về mặt phần mềm, Web Server là một chương trình máy tính được cài đặt trên máy chủ vật lý. Nhiệm vụ chính của nó là lắng nghe các yêu cầu từ trình duyệt web (như Chrome, Firefox) của người dùng. Sau đó, nó sẽ tìm đúng tệp tin được yêu cầu và gửi trả lại cho trình duyệt.
Phần mềm này chính là một HTTP Server. Nó hiểu và giao tiếp bằng giao thức HTTP (Giao thức truyền tải siêu văn bản). Một số phần mềm web server phổ biến nhất hiện nay là Apache, Nginx và LiteSpeed. Chúng tôi sẽ nói kỹ hơn về các phần mềm này ở phần sau nhé.
Web Server dùng để làm gì?
Vậy chính xác thì một Web Server làm những công việc gì? Về cơ bản, nó đảm nhận ba vai trò cốt lõi để đưa một website từ những dòng mã khô khan đến màn hình của bạn. Mỗi vai trò đều rất quan trọng.
Lưu trữ, xử lý và phân phối nội dung website
Đây là chức năng cơ bản nhất. Web Server giống như một nhà kho kỹ thuật số khổng lồ. Nó lưu trữ tất cả các thành phần tạo nên website của bạn:
- Các tệp HTML, CSS, JavaScript.
- Hình ảnh, video, tài liệu PDF.
- Cơ sở dữ liệu chứa thông tin sản phẩm, bài viết, người dùng.
Khi có yêu cầu, nó sẽ nhanh chóng tìm, xử lý và gửi những tệp này đi.
Giao tiếp với trình duyệt qua giao thức HTTP/HTTPS
Web Server và trình duyệt web nói chuyện với nhau bằng một ngôn ngữ chung gọi là HTTP (Hypertext Transfer Protocol). Khi bạn truy cập một trang web, trình duyệt của bạn sẽ gửi một yêu cầu HTTP đến Web Server. Máy chủ web sẽ hiểu yêu cầu này và gửi lại một phản hồi HTTP chứa nội dung trang web.
HTTPS là phiên bản an toàn hơn của HTTP. Nó mã hóa dữ liệu trao đổi, giúp bảo vệ thông tin nhạy cảm như mật khẩu hay thông tin thẻ tín dụng.
Thực thi mã lệnh phía máy chủ
Đối với các website động (như trang thương mại điện tử, blog, mạng xã hội), Web Server không chỉ đơn thuần là gửi đi các tệp có sẵn. Nó còn phải thực thi các đoạn mã lệnh được viết bằng các ngôn ngữ như PHP, Python, hay Node.js.
Ví dụ, khi bạn đăng nhập vào một website, Web Server sẽ chạy mã lệnh để kiểm tra tên người dùng và mật khẩu của bạn trong cơ sở dữ liệu. Sau đó, nó mới tạo ra một trang web cá nhân hóa và gửi về cho bạn. Quá trình này diễn ra phía sau hậu trường và được gọi là xử lý phía máy chủ.
Cách thức hoạt động của một Web Server
Bạn đã bao giờ tự hỏi điều gì thực sự xảy ra khi bạn gõ một địa chỉ web và nhấn Enter chưa? Toàn bộ quá trình kỳ diệu đó diễn ra chỉ trong vài giây, dựa trên một quy trình giao tiếp chặt chẽ giữa trình duyệt và Web Server. Hãy cùng WiWeb tìm hiểu từng bước nhé.
Mô hình Client-Server
Internet hoạt động dựa trên mô hình Client-Server. Trong đó:
- Client (Máy khách): Là trình duyệt web của bạn (Chrome, Safari,…) hoặc các ứng dụng khác truy cập internet.
- Server (Máy chủ): Chính là Web Server chứa dữ liệu của website.
Client luôn là bên chủ động gửi yêu cầu, và Server là bên bị động, lắng nghe và phản hồi lại những yêu cầu đó.
Quy trình xử lý một yêu cầu HTTP
Toàn bộ quá trình có thể tóm gọn qua các bước sau:
- Người dùng nhập URL: Bạn gõ địa chỉ
wiweb.vnvào trình duyệt. - Trình duyệt tìm địa chỉ IP: Trình duyệt sử dụng DNS (Domain Name System) để dịch tên miền
wiweb.vnthành một địa chỉ IP cụ thể. Địa chỉ IP này chính là địa chỉ nhà của Web Server. - Trình duyệt gửi yêu cầu: Trình duyệt tạo một yêu cầu HTTP (HTTP Request) và gửi nó đến địa chỉ IP của Web Server. Yêu cầu này giống như một lá thư, nói rằng: “Này, tôi muốn xem nội dung của trang chủ”.
Gửi lại phản hồi HTTP cho Client
Khi nhận được yêu cầu, Web Server sẽ làm việc:
- Web Server xử lý yêu cầu: Phần mềm Web Server (ví dụ Apache hoặc Nginx) tiếp nhận yêu cầu. Nó sẽ kiểm tra xem tệp được yêu cầu có tồn tại hay không.
- Tìm và trả về tệp: Nếu đó là một trang tĩnh, máy chủ sẽ lấy tệp HTML, CSS, hình ảnh… Nếu là trang động, nó sẽ chạy các mã lệnh cần thiết để tạo ra nội dung trang web.
- Gửi phản hồi HTTP: Web Server đóng gói các tệp này vào một phản hồi HTTP (HTTP Response) và gửi ngược lại cho trình duyệt của bạn.
- Trình duyệt hiển thị trang web: Trình duyệt nhận phản hồi, dịch mã HTML, CSS và hiển thị thành một trang web hoàn chỉnh cho bạn xem. Thật đơn giản phải không nào?
Các loại Web Server phổ biến hiện nay
Không phải tất cả các Web Server đều được tạo ra như nhau. Dựa trên cách chúng xử lý và cung cấp nội dung, chúng ta có thể chia chúng thành hai loại chính: Web Server tĩnh và Web Server động.
Web Server tĩnh
Một Web Server tĩnh bao gồm một máy chủ vật lý (phần cứng) và một HTTP server (phần mềm). Nó được gọi là “tĩnh” vì máy chủ chỉ gửi các tệp được lưu trữ trên đó về trình duyệt đúng như nguyên trạng của chúng.
Nội dung không thay đổi dù ai truy cập, truy cập vào thời điểm nào. Loại này rất phù hợp cho các website đơn giản như trang giới thiệu công ty, portfolio cá nhân, hoặc trang tài liệu hướng dẫn. Vì không cần xử lý phức tạp, Web Server tĩnh thường rất nhanh và dễ cài đặt.
Web Server động
Một Web Server động phức tạp hơn. Nó bao gồm một Web Server tĩnh và các phần mềm bổ sung, thường là một máy chủ ứng dụng (application server) và một cơ sở dữ liệu (database).
Nó được gọi là “động” vì nó có thể cập nhật và thay đổi nội dung của tệp trước khi gửi đến trình duyệt. Ví dụ, khi bạn truy cập trang sản phẩm trên một website thương mại điện tử, máy chủ ứng dụng sẽ lấy thông tin mới nhất về giá cả, số lượng tồn kho từ cơ sở dữ liệu để hiển thị cho bạn. Các trang blog, diễn đàn, mạng xã hội đều cần Web Server động để hoạt động.
Ví dụ về các phần mềm máy chủ Web hàng đầu
Phần mềm Web Server là linh hồn quyết định hiệu suất và khả năng của máy chủ. Trên thị trường có rất nhiều lựa chọn, nhưng đây là những cái tên nổi bật và được tin dùng nhất.
- Apache HTTP Server: Đây là phần mềm web server lâu đời, phổ biến và đáng tin cậy nhất. Apache có cấu trúc module linh hoạt, cho phép bạn thêm bớt tính năng dễ dàng. Nó hoạt động tốt trên hầu hết các hệ điều hành và có một cộng đồng hỗ trợ khổng lồ.
- Nginx: Được phát âm là “Engine-X”, Nginx nổi tiếng với hiệu suất vượt trội và khả năng xử lý hàng nghìn kết nối đồng thời một cách hiệu quả. Ban đầu, Nginx được tạo ra để giải quyết các vấn đề về hiệu năng mà Apache gặp phải. Ngày nay, nó thường được dùng làm máy chủ web, proxy ngược hoặc bộ cân bằng tải.
- Microsoft IIS (Internet Information Services): Đây là sản phẩm của Microsoft, được tích hợp sâu và hoạt động độc quyền trên hệ điều hành Windows Server. IIS là lựa chọn hàng đầu cho các doanh nghiệp sử dụng hệ sinh thái công nghệ của Microsoft, đặc biệt là các ứng dụng xây dựng trên nền tảng ASP.NET.
- LiteSpeed Web Server: Là một đối thủ đáng gờm, LiteSpeed nổi bật với hiệu năng cực cao và khả năng tương thích tốt với các cấu hình của Apache. Nhiều nhà cung cấp dịch vụ hosting lựa chọn LiteSpeed để mang lại tốc độ tải trang nhanh hơn cho khách hàng của họ.
Web Server và Web Hosting khác nhau như thế nào?
Đây là một trong những câu hỏi gây nhầm lẫn nhất cho người mới bắt đầu. Nhiều người dùng hai thuật ngữ này thay thế cho nhau, nhưng thực tế chúng có ý nghĩa hoàn toàn khác biệt. Hiểu rõ sự khác nhau sẽ giúp bạn lựa chọn đúng dịch vụ cho website của mình.
Web Server là công nghệ, Web Hosting là dịch vụ
Cách phân biệt đơn giản nhất là:
- Web Server là một công nghệ, bao gồm cả phần cứng và phần mềm. Nó là công cụ cốt lõi để chạy một website.
- Web Hosting là một dịch vụ thương mại. Các công ty hosting mua hoặc thuê các Web Server mạnh mẽ, cài đặt sẵn mọi thứ cần thiết, sau đó cho bạn thuê lại một phần không gian trên đó để bạn đặt website của mình.
Nói cách khác, bạn cần một Web Server để website hoạt động, và bạn trả tiền cho dịch vụ Web Hosting để có được nó mà không cần tự mình mua và quản lý.
Mối quan hệ bổ trợ: Web Hosting chứa Web Server
Web Hosting và Web Server không đối lập nhau mà bổ trợ cho nhau. Một gói dịch vụ Web Hosting luôn bao gồm một Web Server được cấu hình sẵn. Khi bạn mua hosting, bạn không chỉ có nơi lưu trữ tệp, mà còn có cả Web Server, cơ sở dữ liệu, email, và nhiều công cụ khác đi kèm. Nhà cung cấp hosting sẽ lo việc bảo trì, cập nhật và đảm bảo máy chủ luôn hoạt động.
Bảng so sánh chi tiết
| Tiêu chí | Web Server | Web Hosting |
| Bản chất | Công nghệ (phần cứng & phần mềm) | Dịch vụ cho thuê công nghệ đó |
| Phạm vi | Chỉ là máy chủ để chạy web | Gói dịch vụ toàn diện (máy chủ, tên miền, email, hỗ trợ…) |
| Quản lý | Người dùng phải tự cài đặt, cấu hình, bảo trì | Nhà cung cấp dịch vụ quản lý toàn bộ |
| Chi phí | Rất cao (chi phí mua, vận hành, điện, mạng) | Thấp và linh hoạt (trả phí theo tháng/năm) |
Câu hỏi thường gặp về Web Server (FAQ)
Xung quanh chủ đề Web Server có rất nhiều thuật ngữ liên quan. WiWeb đã tổng hợp một vài câu hỏi phổ biến nhất để giúp bạn làm rõ mọi thắc mắc.
Máy chủ Web Server là một cách gọi khác, đầy đủ hơn của “Web Server”. Cụm từ này thường được dùng để nhấn mạnh đến khía cạnh phần cứng – tức là chiếc máy chủ vật lý mạnh mẽ được dùng để cài đặt phần mềm web server và lưu trữ website. Về cơ bản, ý nghĩa của chúng là như nhau.
HTTP Server thực chất là một tên gọi khác cho khía cạnh phần mềm của Web Server. Chức năng chính của nó là hiểu và xử lý các giao tiếp qua giao thức HTTP/HTTPS. Vì vậy, khi ai đó nói về Apache hay Nginx, họ đang nói về một HTTP Server.
Đối với hầu hết mọi người, từ cá nhân, blogger đến doanh nghiệp nhỏ và vừa, câu trả lời chắc chắn là bạn cần Web Hosting.
Việc tự mua và vận hành một Web Server riêng đòi hỏi kiến thức kỹ thuật chuyên sâu, chi phí đầu tư lớn và tốn rất nhiều công sức bảo trì. Dịch vụ Web Hosting cung cấp cho bạn một giải pháp trọn gói, tiết kiệm và hiệu quả. Bạn chỉ cần tập trung vào việc xây dựng và phát triển nội dung cho website của mình.
Lời kết
Vậy là chúng ta đã cùng nhau tìm hiểu một cách toàn diện về Web Server, từ định nghĩa, cách hoạt động cho đến các loại phổ biến. Hy vọng rằng giờ đây bạn đã hình dung rõ hơn về người hùng thầm lặng đứng sau mỗi trang web mà bạn truy cập hàng ngày. Nó chính là nền tảng không thể thiếu của internet.
Bạn còn thắc mắc nào về chủ đề Web Server không? Hãy để lại bình luận bên dưới để WiWeb có thể giải đáp nhé!
Nếu bạn đang tìm kiếm một giải pháp thiết kế web chuyên nghiệp và hiệu quả để phát triển thương hiệu, WiWeb luôn sẵn sàng tư vấn. Liên hệ với chúng tôi ngay hôm nay!
Cho mình hỏi là với một website WordPress cho người mới bắt đầu thì nên ưu tiên chọn hosting dùng Apache, Nginx hay LiteSpeed để có tốc độ tốt nhất ạ?
Chào bạn, với WordPress thì hosting LiteSpeed thường cho tốc độ tốt nhất đó bạn, vì nó có plugin LSCache miễn phí được tối ưu riêng, rất dễ dùng cho người mới. Nginx cũng là một lựa chọn rất nhanh và mạnh mẽ bạn nhé